Thay đổi mô hình phát triển và cơ cấu lại nền kinh tế là hai nội dung thường được đề cập đồng thời, bởi trong bối cảnh Việt Nam, căn nguyên của thay đổi mô hình và cơ cấu lại chính là xuất phát từ những yếu kém nội tại của nền kinh tế, những hạn chế của quá trình phát triển, đồng thời chúng đều hướng đến mục tiêu chung là nâng cao năng suất, hiệu quả, chất lượng, sức cạnh tranh và tạo ra động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế, từ đó đạt được phát triển nhanh và bền vững

Đầu tư công (hay đầu tư của Nhà nước) bao gồm tất cả các khoản đầu tư do chính phủ và các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế nhà nước tiến hành:  Đầu tư từ ngân sách (phân cho các Bộ ngành Trung ương, và phân cho các địa phương); Đầu tư theo các chương trình hỗ trợ có mục tiêu; Tín dụng đầu tư (vốn cho vay) có mức độ ưu đãi nhất định; Đầu tư của các doanh nghiệp Nhà nước.

Tiếp sau hai đề án về “Đổi mới và đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng nâng cao năng suất, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế giai đoạn 2010-2020” và “Những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế”, nội dung của tài liệu này bổ sung thêm theo hướng làm rõ yêu cầu và tính cấp bách của chuyển dịch cơ cấu kinh tế; và tái cơ cấu, nâng cao hiệu quả đầu tư , nhất là đầu tư nhà nước là giải pháp cơ bản  hàng đầu phải thực hiện để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Năm 2010 đánh dấu một cột mốc quan trọng của sự chuyển tiếp giữa hai thập kỷ phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. Trong mười năm qua, nền kinh tế tiếp tục giữ được đà tăng trưởng, mức sống và thu nhập người dân được nâng cao, đặc biệt là Việt Nam đã hội nhập sâu vào nền kinh tế toàn cầu và vươn lên thành một trong những điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư. Mặc dù vậy, nền kinh tế đã và đang bộc lộ những thách thức và vấn đề nội tại, năng lực cạnh tranh còn yếu trên nhiều mặt. Bên cạnh đó, những diễn biến và thay đổi của môi trường bên ngoài đang diễn ra nhanh chóng và phức tạp, ngày càng tác động nhiều hơn tới nền kinh tế mở của Việt Nam. Tất cả những yếu tố này đã nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của việc xác định và xây dựng một định hướng và mô hình tăng trưởng cho Việt Nam trong giai đoạn tới, lấy năng lực cạnh tranh và hiệu quả bền vững làm trung tâm.

Báo cáo đưa ra các bằng chứng về tác động của đầu tư tới tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và chỉ ra một số bất cập trong chính sách của Việt Nam như chính sách ngành, chih sách đầu tư công, chính sách thương mại, chính sách ưu đãi đầu tư,… trong mối liên hệ với tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Cho đến nay những yếu kém về cơ cấu của nền kinh tế nhìn chung vẫn chưa được khắc phục. Thêm vào đó, khủng khoảng kinh tế toàn cầu đã tác động tiêu cực trên nhiều mặt đến nền kinh tế nước ta; tăng trưởng kinh tế giảm sút; các điểm yếu của nền kinh tế càng bộc lộ rõ hơn; nếu không khắc phục, thì khó có thể duy trì được tăng trưởng cao và bền vững trong những năm tiếp theo. Do đó, yêu cầu đổi mới và đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế để vừa vượt qua được khủng hoảng, vừa cải thiện vị trí và đưa được nền kinh tế nước ta lên được giai đoạn phát triển cao hơn đã trở thành một yêu cầu cấp bách cả về trước mắt và lâu dài.

Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) phản ánh hiệu quả của các nguồn lực được sử dụng vào sản xuất. Ngoài ra, TFP còn phản ánh hiệu quả do thay đổi công nghệ, trình độ tay nghề của công nhân, trình độ quản lý,… Nâng cao TFP tức là nâng cao hơn kết quả sản xuất với cùng đầu vào. Theo nhiều nghiên cứu, tất cả các nhân tố tổng hợp như thể chế kinh tế, yếu tố thị trường, trình độ khoa học công nghệ, cơ chế quản lý, tài nguyên thiên nhiên, lợi thế so sánh,… đều có vai trò đối với tăng trưởng và phát triển.

Để góp phần vào việc tìm kiếm một mô hình mới đảm bảo mục tiêu chiến lược phát triển cân đối cả về lượng và chất ở nước ta trong giai đoạn tiếp theo của công cuộc đổi mới khoảng 2-3 thập kỷ tới, bài viết này xin đề xuất một mô hình mới - mô hình phát triển nhanh và bền vững với bốn trụ cột chính là: 1) đảm bảo tăng trưởng cao cả về lượng và chất; 2) áp dụng chiến lược CNH phát huy lợi thế so sánh động; 3) nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; và 4) mở rộng hội nhập quốc tế theo hướng kết hợp nội lực với ngoại lực.

Khái niệm “Hỗ trợ phát triển chính thức” (ODA) bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam kể từ tháng 10 năm 1993 sau khi Việt Nam bình thường hóa quan hệ các nước và các tổ chức trên thế giới.Việc bình thường hóa quan hệ nói trên đã ngay lập tức giúp cho Việt Nam khơi thông nguồn vốn huy động từ bên ngoài thông qua hình thức ODA với cộng đồng các nhà tài trợ đa phương và song phương nhằm phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, tăng cường năng lực thể chế… của đất nước.