Chính phủ cần quyết liệt tháo gỡ những rào cản của thị trường để tạo sân chơi bình đẳng, minh bạch và lành mạnh cho cộng đồng doanh nghiệp...

Là một quốc gia công nghệ cao, không phải ngẫu nhiên mà Chính phủ Đức luôn coi nghiên cứu và phát triển (R&D) là nền tảng tương lai của nền kinh tế Đức. Trong thời gian qua, Đức là một trong những quốc gia đầu tư vào R&D nhiều nhất trên thế giới. Chính phủ Đức luôn nhận thức rằng, ở một số lĩnh vực, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) dễ bị bỏ lại sau trong tiến trình phát triển công nghệ, chính vì vậy Chính phủ đã cung cấp nhiều chương trình hỗ trợ DNNVV để tập trung phát triển R&D và chuyển giao kiến thức với những khoản đầu tư lớn cho phát triển các công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Từ kinh nghiệm của Đức, có thể rút ra bài học cho Việt Nam trong việc đề xuất những chính sách đổi mới thích hợp để hỗ trợ các DNNVV trong các hoạt động R&D nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đặt ra trong cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và trong bối cảnh hội nhập kinh tế hiện nay.

Cơ cấu lại đầu tư công, thị trường tài chính và khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là ba trọng tâm của cơ cấu lại nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2016 - 2020. Trong thực hiện cơ cấu lại DNNN, tái cấu trúc quản trị DNNN là một nội dung quan trọng. Mới đây, Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 3 tháng 6 năm 2017 của Hội nghị Trung ương 5 khóa XII và Quyết định số 707/2017/QĐ-TTg ngày 25 tháng 5 năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định "quản trị DNNN theo thông lệ quốc tế" là một trong những mục tiêu cần đạt được đến năm 2020. Bài viết này có mục tiêu làm rõ thực trạng và kiến nghị giải pháp tái cấu trúc quản trị DNNN theo thông lệ quốc tế để thúc đẩy cơ cấu lại DNNN ở Việt Nam đến năm 2020.

Sau 3 năm triển khai thực hiện Nghị quyết, môi trường kinh doanh của Việt Nam đã có nhiều cải thiện tích cực, được cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế ghi nhận. Tuy vậy, năng lực cạnh tranh quốc gia, năng lực sáng tạo toàn cầu vẫn còn thấp, còn nhiều yếu tố chưa được chú trọng cải thiện. Báo cáo này làm sáng tỏ phương pháp luận, cách tiếp cận của các tổ chức quốc tế về đánh giá, xếp hạng môi trường kinh doanh, năng lực cạnh tranh; tìm hiểu cách tiếp cận của các Nghị quyết 19; đánh giá tình hình, kết quả và những vấn đề trong quá trình triển khai các Nghị quyết; và kiến nghị về việc xây dựng Nghị quyết 19-2017 và về cách thức tổ chức thực hiện.

Thực tế cho thấy, mặc dù tư nhân hóa ngày càng mạnh mẽ, DNNN vẫn là thành phần chính trong các ngành lĩnh vực then chốt như tài chính, hạ tầng, chế tạo, năng lượng, khai khoáng. Thậm chí, ngày càng nhiều DNNN xuất hiện trong danh mục các công ty có quy mô nhất, nhà đầu tư lớn nhất trên thị trường vốn...

Kinh nghiệm tại nhiều quốc gia, các hình thức kinh doanh được tổ chức dưới 3 dạng cơ bản sau: (i) cá nhân kinh doanh (sole proprietorship hay sole trader); (ii) hợp danh (partnership); và (iii) công ty cổ phần (corporation). Trên cơ sở ba dạng cơ bản này, việc tổ chức đơn vị kinh doanh có thể được chia thành các loại hình cụ thể hơn như: (i) cá nhân kinh doanh hay doanh nghiệp cá nhân; (ii) hợp danh hữu hạn; (iii) trách nhiệm hữu hạn một thành viên, trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên; (iv) công ty cổ phần.

Thực tế quá trình cải cách DNNN ở nhiều quốc gia trong những năm vừa qua cho thấy, mặc dù tư nhân hoá và cổ phần hoá DNNN là một xu thế đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới nhưng khu vực DNNN vẫn đang giữ vai trò nhất định, đặc biệt là trong các lĩnh vực quan trọng, thiết yếu của nền kinh tế quốc dân ở nhiều quốc gia như công nghiệp quốc phòng, cơ sở hạ tầng, cung cấp dịch vụ công cộng, khoa học kỹ thuật cao có ý nghĩa chiến lược trong phát triển lâu dài của quốc gia và những lĩnh vực khác mà khu vực tư nhân không muốn đầu tư, những lĩnh vực thông tin bất cân xứng,… Đồng thời kinh nghiệm cải cách DNNN ở các quốc gia này cũng cho thấy, tùy theo mức độ hoàn thiện của thể chế kinh tế thị trường, của thể chế chính trị cũng như mức độ biểu lộ các khuyết tật khách quan của cả phía thị trường lẫn phía Nhà nước của từng quốc gia mà vai trò của DNNN có khác nhau.