Thành công của đổi mới kinh tế nói chung và tái cơ cấu kinh tế nói riêng sẽ phụ thuộc đáng kể vào tái cơ cấu và đổi mới khu vực doanh nghiệp Nhà nước. Bài viết này xin đề cập một số vấn đề và kiến nghị một số giải pháp tiếp tục đổi mới để nâng cao năng suất, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Nhà nước; và các giải pháp này cần thực hiện ít nhất trong 5 năm 2011-2015.

Nhiều nghiên cứu và thực tế đã chỉ ra rằng chính các Doanh nghiệp nhỏ và vừa là một động lực quan trọng thúc đẩy phát triển và đổi mới kinh tế - xã hội. Sự xuất hiện của các Doanh nghiệp nhỏ và vừa đã thực sự định nghĩa lại những mảng thị trường hoàn toàn mới, khởi đầu cho những làn sóng sáng tạo - đổi mới không ngừng không chỉ cho quốc gia mà cả thế giới.

Luật Doanh nghiệp 1999 và 2005 được ban hành đã tạo nên những cú hích lớn cho sự phát triển bùng nổ của các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân trong thập niên vừa qua. Sự lớn mạnh của khu vực tư nhân có thể được thấy rất rõ qua số lượng doanh nghiệp ngày càng tăng và những đóng góp của khu vực này vào nền kinh tế quốc dân. Sự phát triển về số lượng của khu vực doanh nghiệp này là điều dễ dàng nhận thấy. Sau 10 năm thi hành Luật Doanh nghiệp, việc đánh giá lại chất lượng của sự tăng trưởng về số lượng này cũng như chất lượng hoạt động của chính các doanh nghiệp tư nhân là điều cần thiết.

Về phương diện nguồn gốc, từ những nghiên cứu về thực tiễn hình thành, phát triển của kinh tế cổ phần trên thế giới, có thể suy ra rằng: Kinh tế cổ phần là sản phẩm tất yếu của tiến trình xã hội hóa sở hữu tư nhân dưới tác động của sự phát triển lực lượng sản xuất và cơ chế thị trường. Kinh tế thị trường càng phát triển, quá trình xã hội hóa càng diễn ra mạnh mẽ. Chính sự tác động đó làm cho những hình thức sở hữu thuần túy dần biến thành những hình thái phủ định chính bản thân nó thông qua sự vận động bên trong quan hệ sở hữu đó dưới sự tác động của lực lượng sản xuất.

Luật Doanh nghiệp 2005 quy định các công ty nhà nước phải chuyển đổi sang Luật Doanh nghiệp trước ngày 1/7/2010. Quy định này xuất phát từ chủ trương của Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khoá IX là “chuyển các doanh nghiệp mà Nhà nước giữ 100% vốn sang hình thức công ty TNHH một chủ sở hữu là Nhà nước...” và Hội nghị Trung ương 9 Khóa IX “khẩn trương chuyển các doanh nghiệp mà Nhà nước giữ 100% vốn sang hoạt động theo chế độ công ty TNHH một thành viên”. Thời điểm 1/7/2010 đã qua, nhưng không ít vấn đề vẫn đang tồn tại và tiếp tục phát sinh, kể cả nhận thức về việc chuyển đổi này.

Quản trị công ty là những cơ chế, quy định thông qua đó doanh nghiệp được điều hành và kiểm soát. Cơ cấu QTCT xác định quyền hạn và trách nhiệm giữa những thành viên trong doanh nghiệp. Đồng thời, QTCT cũng lập ra các nguyên tắc và quy trình, thủ tục ra quyết định trong doanh nghiệp, qua đó ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực và chức vụ, giảm thiểu những rủi ro không cần thiết cho doanh nghiệp.