Hơn 20 năm qua, quá trình cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNNN) ở Việt Nam được thực hiện một cách nhất quán, sâu rộng và đạt được nhiều kết quả quan trọng. Bài viết đánh giá khái quát về hệ thống khuôn khổ thể chế cho việc sắp xếp và cổ phần hóa DNNN, cơ chế quản lý của Nhà nước đối với các DN này, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới, hoàn thiện công tác này trong thời gian tới.

Vượt qua những khó khăn, thách thức đặt ra trong năm 2012-2013, các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) tiếp tục có những bước phát triển, đã đóng góp trên 30% thu ngân sách nhà nước, khoảng trên 33% GDP; trên 80% DN hoạt động có lãi… Tuy nhiên, để phát huy hơn nữa hiệu quả hoạt động của DNNN, cần có sự hợp lực từ nhiều phía nhằm thực hiện đồng bộ các giải pháp trong năm 2014 - 2015.

Mục tiêu đặt ra cho giai đoạn 2011-2015 là các tập đoàn, tổng công ty (TĐ, TCT) sẽ là những đơn vị đi đầu trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Thời gian không còn nhiều, bởi vậy chặng đường tái cơ cấu cần phải tiếp tục được đẩy mạnh.

Mặc dù đã đạt được một số chuyển biến song nhìn một cách tổng thể, việc sắp xếp và cổ phần hóa (CPH) doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giai đoạn 2011-2013 (Theo Quyết định số 929/QĐ-TTg ngày 17/7/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “tái cơ cấu DNNN, trọng tâm là tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước giai đoạn 2011 - 2015”) đến nay còn chậm, chưa gặt hái nhiều thành công và phía trước vẫn còn nhiều thách thức về các vấn đề hiệu quả kinh tế, khả năng cạnh tranh, bài toán thoái vốn, quản trị DN, nhất là tính minh bạch của khu vực này.

Đề án Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) giai đoạn 2011 - 2015 đã thực hiện được gần 2 năm. Bên cạnh những thành công, quá trình thực hiện cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề đe dọa khả năng về đích đúng hạn của Đề án.

Kinh tế thế giới tuy có khởi sắc, nhưng dự báo, trong những năm tới vẫn chưa thoát khỏi tình trạng trì trệ, phục hồi chậm chạp, thậm chí có nguy cơ rơi vào suy thoái mới. Trước tình hình đó, kinh tế nước ta cần có những chuyển biến thực sự, để có thể hòa vào dòng chảy hội nhập và gặt hái được những thành công mới.

Đầu tư đã được siết chặt, giám sát đã có vòng kim cô, lương thưởng có mức trần, khó khăn cổ phần hóa (CPH) được tháo gỡ, ông lớn SCIC cũng được tạo sân chơi, cục máu đông nợ nần được trao công cụ xử lý… Đây có thể xem là điểm nhấn tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trong năm 2013 - năm của việc hoàn thiện thể chế pháp lý. Một sự trùng hợp ngẫu nhiên, khi tái cơ cấu vào giai đoạn cao trào lại có 8 Nghị định yểm trợ, đúng bằng 8 con chiến mã trong tranh “Mã đáo thành công”.

Tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đến năm 2015 của Chính phủ ngày 18/2, Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng cho biết, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số giải pháp nhằm đẩy mạnh sắp xếp, cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước tại DN đến năm 2015.

ThS. NGUYỄN LÊ VINH

Theo định hướng kinh tế nhà nước (KTNN) “giữ vai trò chủ đạo trong việc định hướng xã hội chủ nghĩa cho nền kinh tế thị trường” thì việc tái cơ cấu KTNN trở nên rõ ràng, khả thi, dự báo và đánh giá được.

"Tái cơ cấu kinh tế” chắc chắn là một trong số các cụm từ được nhắc đến nhiều nhất trong thời gian gần đây, cho thấy sự quan tâm của toàn xã hội. Tuy nhiên, từ nhận thức đến hành động vẫn còn một khoảng cách khá xa và không dễ lấp đầy.