Không chỉ là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam còn thúc đẩy văn hóa trực tiếp tạo ra tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nhiều quyết sách “mở đường”

Không chỉ xác lập ngày 24/11 hàng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam còn đưa ra nhiều quyết sách “mở đường” cho những mô hình mới, cơ chế mới và cách tiếp cận mới đối với văn hóa.

Nghị quyết quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển. Đặc biệt, khuyến khích huy động nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa.

Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng quy định hình thành các cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa với ranh giới địa lý xác định, tập trung các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân hoạt động trong công nghiệp văn hóa; liên kết không gian sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, thử nghiệm, sản xuất, phân phối, thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ văn hóa, tạo thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, giải trí đồng bộ, hiện đại, dựa trên nền tảng công nghệ cao và mô hình kinh doanh đổi mới sáng tạo.

Đây được cho là điểm mới quan trọng, vì công nghiệp văn hóa không thể phát triển bằng những nỗ lực rời rạc, mà cần hạ tầng, không gian, nhân lực, vốn, bản quyền, công nghệ, thị trường và sự kết nối giữa sáng tạo với thương mại hóa.

Không chỉ có vậy, Nghị quyết quy định hình thành, phát triển tổ hợp sáng tạo văn hóa tại khu đô thị, khu dân cư, khu du lịch văn hóa, cụm, khu công nghiệp, nhà máy hoặc công trình được chuyển đổi công năng; cho phép thí điểm các mô hình kinh doanh văn hóa mới gắn với nền tảng số như bảo tàng mở, nhà hát di động, thư viện số và các thiết chế văn hóa số khác trong thời gian tối đa 5 năm.

Cách tiếp cận này được cho sẽ mở ra khả năng tái sinh nhiều không gian đô thị, nhà máy cũ, công trình công nghiệp cũ, khu đất dôi dư thành không gian sáng tạo, biểu diễn, thiết kế, trưng bày, giáo dục trải nghiệm, khởi nghiệp văn hóa và du lịch sáng tạo.

Đáng chú ý, Nghị quyết cũng đặt vấn đề bảo vệ an ninh văn hóa, bản quyền trên môi trường số và chủ quyền văn hóa số thông qua ứng dụng công nghệ số để giám sát, rà quét, đánh giá, xử lý thông tin xấu độc, tin giả, sai sự thật...

Kỳ vọng chính sách

Theo đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội, việc thiết lập cơ chế tài chính ổn định, cùng các chính sách khuyến khích thị trường của Nghị quyết cho thấy một cách tiếp cận mới - coi văn hóa là một ngành kinh tế đặc thù, cần được đầu tư, vận hành và phát triển theo quy luật của thị trường, đồng thời vẫn giữ vai trò định hướng của Nhà nước. Đây là sự thay đổi có ý nghĩa nền tảng, bởi nó mở đường cho việc hình thành các ngành công nghiệp văn hóa với quy mô và tính chuyên nghiệp cao hơn.

Đồng quan điểm, nhiều đại biểu cho rằng, cam kết chi tối thiểu 2% ngân sách Nhà nước là sự khẳng định về ưu tiên chiến lược. Quan trọng hơn, chính sách này được thiết kế song hành với các cơ chế huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là việc thí điểm Quỹ văn hóa, nghệ thuật theo mô hình hợp tác công - tư. Việc chấp nhận nguyên tắc đầu tư mạo hiểm trong lĩnh vực văn hóa cũng cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy quản lý, từ “an toàn, bao cấp” sang “chủ động, chấp nhận rủi ro có kiểm soát” để nuôi dưỡng sáng tạo.

Còn theo đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, sự xuất hiện của các mô hình như cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa hay tổ hợp sáng tạo cho thấy cách tiếp cận mới, phù hợp với xu hướng quốc tế, trong đó văn hóa được tổ chức như một hệ sinh thái sản xuất - sáng tạo - phân phối. Đây chính là nền tảng để chuyển hóa các giá trị văn hóa thành sản phẩm có giá trị gia tăng, đóng góp vào nền kinh tế.

Nhìn nhận về Nghị quyết, nhiều ý kiến doanh nghiệp bày tỏ, việc lấy năng lực và thành tích làm thước đo thay vì phân biệt nguồn đào tạo là bước tiến quan trọng, bảo đảm nguyên tắc cạnh tranh công bằng và thu hút được nhân tài thực sự. Khi “nút thắt” về cơ chế nhân lực được tháo gỡ, văn hóa mới có điều kiện phát triển bền vững từ gốc.

Đặc biệt, việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, số hóa di sản, phát triển các nền tảng văn hóa số không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc cách thức sáng tạo, lưu trữ và lan tỏa giá trị văn hóa trong kỷ nguyên số.

Trong bối cảnh không gian mạng trở thành “mặt trận” mới, các chính sách này còn góp phần bảo vệ chủ quyền văn hóa, giữ gìn bản sắc dân tộc trước những tác động đa chiều của toàn cầu hóa.

Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp