Tại hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp”, đại diện các doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp bày tỏ mong muốn một môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, minh bạch và an toàn để yên tâm đầu tư dài hạn. Thực hiện yêu cầu trên, cải cách thể chế là giải pháp có chi phí thấp nhất nhưng hiệu quả bao trùm nhất.

Thể chế giải phóng nguồn lực

Nhìn lại chặng đường 40 năm Đổi mới đất nước, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI đề cập quy luật khá rõ: mỗi lần mạnh dạn cải cách theo hướng tháo gỡ rào cản, đơn giản hóa thủ tục hành chính và giải phóng các nguồn lực phát triển thì khu vực kinh tế tư nhân đều có bước phát triển mạnh mẽ.

Sau khi Nghị quyết số 68 được ban hành, Chính phủ đã ban hành 11 Nghị quyết liên quan đến cắt giảm điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính. Số ngành nghề kinh doanh có điều kiện đã giảm từ 227 xuống còn 198. Theo mục tiêu đề ra, trong thời gian tới, thêm 56 ngành, nghề được cắt giảm.

Đặc biệt, lãnh đạo Chính phủ kiên quyết chấn chỉnh những biểu hiện mang tính đối phó trong thực hiện cải cách như việc gộp hai ngành, nghề kinh doanh có điều kiện thành một để giảm số lượng một cách cơ học. Điều này cho thấy yêu cầu cải cách không chỉ dừng ở hình thức mà phải thực chất, hiệu quả.

Tuy nhiên, từ chủ trương và thực tiễn triển khai vẫn tồn tại khoảng cách lớn. Tổng hợp của VCCI cho thấy, doanh nghiệp phản ánh khoảng 900 khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Điển hình là việc cắt giảm thủ tục chưa triệt để, sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản quy phạm pháp luật; thiếu thống nhất trong cách hiểu và thực hiện pháp luật giữa các địa phương; khoảng trống pháp lý khi quy định cũ đã được bãi bỏ nhưng quy định mới chưa kịp ban hành… Ngoài ra, một số điều kiện kinh doanh được chuyển hóa thành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật với yêu cầu phức tạp, gây khó cho doanh nghiệp.

Từ thực tế doanh nghiệp, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh Lê Hoàng Châu cho biết: Theo quy định, hầu hết các dự án phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư. Sau đó doanh nghiệp tiếp tục phải thực hiện lại nhiều nội dung tương tự ở các sở, ngành chuyên môn dẫn đến tình trạng trùng lặp thủ tục.

Tuy nhiên, thủ tục này ở dự án nhà ở xã hội thực hiện theo Luật Nhà ở thay vì Luật Đầu tư. Một số dự án đặc thù áp dụng theo luật chuyên ngành. Ông Lê Hoàng Châu kiến nghị các cơ quan chức năng nghiên cứu xem xét mức độ cần thiết của thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc giao nội dung này cho các luật chuyên ngành.

Thiết lập cơ chế giải quyết khó khăn trong thực thi

Nhìn nhận về những tồn tại trong cải cách thể chế, ông Phan Đức Hiếu - Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhận định, khó khăn đến từ việc đưa các định hướng tư duy thành điều luật cụ thể và thực thi trên thực tế. Cùng một văn bản luật, có sở, ngành, địa phương thực hiện được nhưng ở nơi khác lại gặp khó khăn vướng mắc. Điều này cho thấy điểm nghẽn nằm ở khâu thực thi chứ không chỉ ở văn bản.

Để giải quyết thách thức trên, theo ông Phan Đức Hiếu, cần thay đổi tư duy bằng kỹ thuật lập pháp, tức là hợp nhất các văn bản quy phạm pháp luật. Hiện mỗi luật thường điều chỉnh một vấn đề của một bộ ngành.

Đứng ở góc độ bộ ngành thì hợp lý nhưng một dự án thực tế của doanh nghiệp phải trải qua nhiều bước, liên quan nhiều bộ ngành, khi ghép chung lại sẽ gây ra tình trạng thừa, trùng lặp hoặc thủ tục rườm rà không cần thiết. Thời gian tới nên gộp một số luật với nhau để tính hệ thống cao hơn.

Tương tự, về văn bản hướng dẫn, mỗi nghị định hướng dẫn một luật nên cũng dễ trùng lặp. Thay vào đó, đối với cùng một vấn đề nên ban hành một nghị định duy nhất hướng dẫn nhiều luật.

Giải pháp thứ hai, cần cơ chế giải quyết khó khăn, vướng mắc trong thực thi như thành lập một Tổ công tác đặc biệt. Tổ công tác không chỉ lắng nghe, ghi nhận mà có thẩm quyền giải đáp, xử lý trực tiếp các vướng mắc về thủ tục cho doanh nghiệp và người dân. Qua đó, người dân biết rõ ai đang xử lý và xử lý như thế nào, giúp cán bộ thực thi cũng yên tâm hơn.

Bên cạnh đó, bài học từ 20 năm qua chỉ ra rằng, khi cắt giảm điều kiện kinh doanh, bắt buộc phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh tình trạng các điều kiện kinh doanh mới ra đời dưới hình thức khác.